søndag 27. november 2016

Korn, lefser og pepperkaker


Arbeidskrav 27.11.2016


Det nærmar seg jul, på skulen har vi laga lefser, hardingar, flatbrød og kokt søst på samlinga no i slutten av november. Vi har og hatt ein del historie om kornet og korleis vi starta å lage brød (flatbrød). I dette innlegget vil eg kortfatta ta føre meg historia til kornet, før eg fortell litt om julebaksten og lefsa. Eg har valt å lage lefser som arbeidskrav, fordi dette er noko eg lenge har ynskja å lære meg. Det andre produktet eg har valt å lage er pepparkake. I min familie har vi alltid baka pepperkake. Eg vart først fasinert av desse kakene når eg sjølv gjekk i barnehagen, og frå år 2000 har eg baka  pepperkaker kvart år. Eg har prøvd ut ulike oppskrifter, men grunnoppskrifta eg har nytta denne gangen kjem fra Mosmarka barnehage (jula-02).

Historia til kornet


Tradisjon er noko som vi set pris på. Mange tenkjer på jul når ein nemner ordet tradisjon. Før i gamle dager var vi i Noreg nomadar, det vil seie at vi flytta på oss etter kvar vi fann mat. Under vikingtida var det mange som reiste ut på tokt. Vi plyndra katedraler for alt vi kunne finne av interesse. Ein ting som ikkje alltid vert nemnt er at vi her tok med oss korn som enten vart ofra eller lagra i krukker. Etterkvart som vi klarte å dyrke dette kornet i Noreg, gjekk vi fra å være eit nomadesamfunn til å verte eit bondesamfunn. Vi lærte å temme husdyr, noko som bidrog til at vi kunne verte værande på eit stykke jord. Det var ikkje alle plassar ein fekk til å dyrke korn (lengst mot nord). I desse områda tørka dei fisk, og såleis var byttehandelen i gang. Kornet er om lag 20 000 år gammalt (villkorn), det vart først dyrka for om lag 10 000 år sidan, i den frodige halvmåne som ligg i dag i Tyrkia, Syria, Irak og Kurdistan.  Det er ca 4000 år sidan kornet kom til Noreg, i dag vert det kornet som vert dyrka i Noreg som oftast kun nytta til dyrefor. Det kornet vi nyttar til matlaging vert i dag importert. Klimaet våra gjer at det er vanskelige å dyrke gode avlingar. Fukt er ein trussel og kan gjere slik at avlingane myglar. Kulde og frost skadar og avlingane. Fra gammalt av var det sagt at kongen skulle så først. Alle andre måtte vente på at kongen først hadde fått sådd, fordi det var stor skam knytt til å så før han. Kun 4 sortar korn vart dyrka i Noreg; bygg, rug, havre og kveite. Sistnemnte her er det som vert til det fine kveitemjølet vi nyttar i dag. Korn vart sett på som luksusvarer, og til jul skulle det bakast av det finaste og kvitaste mjølet (Bjørnstad 2005).

Bakstekjerringane som nemnt i tidlegare blogginnlegg reiste fra gard til gard og hjalp til med baksten. Allereie fra 10-12 års alderen kom jentene for å lære å bake. Ved konfirmasjonsalderen var dei fullærde. Det var tradisjonellt sett husmora som skulle planlegge baksten. På Sunnmøre skulle julekakene vare heilt fram til 2. februar (kyndelsmessa). Dersom dei ikkje haldt så lenge var det ein stor skam. Samtidig var det prestisje i å lage dei beste julekakene. Hadde ein vore uheldig å få rågår (kornet blei ikkje tørka eller hadde mygla før det vart kverna) i brødet, fekk bygda som regel fort nyss i det og rykte spreidde seg (Brunstad & Pettersen 2007).   

Lefsebakst er ein gammal tradisjon, og i dag vert lefsa nytta som festmat. Den kjem i mange varianter, både når det gjeld deig, bruk og smøring. Det som gjer ei lefse til tradisjonsbakst er at vi har laga den i over hundre år. Den kan lagrast tørt, uten å verte smurt, i veldig lang tid. Akkurat som med flatbrødet, er dette ein god måte å foredle og lagre mjølet på. Lefsa vart tidlegare lagra utan smøring i tjukkestablar på stabbura. Når dei oppbevarte lefsa slik unngikk dei mugg som kunne komme i mjølet. Det var kun husfrua som hadde nøkkelen til stabburet. (Riddervold & Nordjore 2014:13)

Framgangsmåte


Som nemnt vert arbeidskravet mitt denne gongen lefser som ikkje skal være smurte. Dei har lang holdbarheit og skal bløytast før dei smørast. Nytt deg gjerne av ei sprayflaske med vatn. Deretter kan den smørast med valgfri smøring.  Det er ikkje lov med kjøling eller frysing på arbeidskravet. 


Ingrediensar.
 Foto: Anne-Mette Gundersen
Deiga. Foto: Anne-Mette
                                                          
Klutane, kjevler og bakeunderlag.
 Foto: Anne-Mette Gundersen





Klutane til bløyt. Foto: Anne-Mette 



Kjevling
 Foto: Anne-Mette Gundersen
Steiking av lefser
 Foto: Anne-Mette Gundersen

 

Ulike lefseoppskrifter




Jentene får lære kor tynn lefsa må være.
Foto: Anne-Mette Gundersen

Lefse. Gerd.

  • 1,5 kg kveitemjøl
  • 5 dl kefir
  • 4 dl melk
  • 1 dl fløte
  • 3 ts hjortesalt
  • 2 ts bakepulver
  • 2 ts natron
  • 100 g sukker
  • 3 ss sirup                        
    Smører ein endane som ein bretter inn ligger lefsa bedre.


Lefse

  • 4 egg
  • 2 kopper sukker (kopp ca 1 1/4 dl)
  • 1 mark (ca 250 gram) smør (smeltast) 
  • 4 koppar kefir
  • 6 ts hjortesalt
  • mjøl til passe tjukk (ca 1100 gram)

Pisk egg og sukker til eggedosis. Ha hjortesaltet i kefiren og bland den i eggedosisen. Ha litt sikta mjøl i eggedosisen. Før du har i det smelta og avkjølte smøret. Sikt og tilsett mjøl til passe tjukkelse.
Grauten til smøringa


Smøring:                                                          

  • 1 kg smør (Soft/Smør)            
  • 700 gram melis} rørast kvitt.

  • 0,5 liter mjølk  } kok til tynn graut.  
  • 3 ss kveitemjøl

Framgangsmåte: Vi nytta kjøkkenmaskina på lav hastigheit til alt var ei god deig. Vi varma opp takka og bløtte klede (vaska utan vaskemiddel). Vi laga to porsjonar. Først Gerd si oppskrift og etterpå den andre med egg. Smøringa dobbla vi, og nytta både Tine smør og Soft flora. Då første porsjon var klar til kjevling, hadde vi laga klart både smøringa og plass til å legge dei ferdig steikte emna. 

Her gjekk det slag i slag, vi nytta ei vekt og delte emna opp i ca 110 gram per emne. Mine 2 jenter på 8 og 10 år fekk øve seg på kjevlinga. Vi var to vaksne og to jenter som baka. Etterkvart som vi kjevla ut leivane vart dei tynnare å finare for kvar gong. Øvelse gjer meister.

Den andre porsjonen, den med egg, var ikkje like enkel å få store leivar av. Deiga ville helst trekke seg saman, noko som gjorde at Gerd sine lefser vart beire. Hennar oppskrift var såleis den beste. Dersom eg skal bake igjen, vil eg nytte denne oppskrifta. Likevel var det veldig lærerikt å få testa ut ulike oppskrifter. Kanskje vil eg teste ut andre oppskrifter i framtida. 


Smøring og pakking tok vi etter vi hadde fått steika ferdig begge porsjonane. Lefsene var no fuktige, sidan dei hadde låge under fuktig klede. Vi smurte eine sida å bretta inn kantane, før vi la lefsa dobbelt med smøringa inn. Vi delte opp lefsene i passelige porsjonar, nytta mellomleggspapir mellom og fraus dei ned i pakkar på 8-10 bitar i kvar.


Pepperkaker

Lett deig å kjevle ut
Foto: Anne-Mette

 

Varm opp:

 

  • 350 gram smør
  • 400 gram sukker
  • 3 dl mørk sirup
  • 1 1/2 ts nellik (malt)
  • 2 ss ingefær (malt)
  • 1/2 ts peppar

 

Pisk til skum:

  • 3 dl kremfløte
    Pepperkaker Foto: Anne-Mette

 

 Bland saman:

 

  • 1,2 kg kveitemjøl
  • 1 ss natron

Etter at blandinga byrja å få romtempratur, tilsettast kremen og til sist siktast mjølblandinga inn. Deiga vert best om den får stå i kjøleskapet over natta. Pass opp for småtjuvar, denne deiga er nemleg knallgod å maule.

Denne oppskrifta er lett å kjevle ut også for barna. Dersom den vert for mjuk og byrjar å dele seg, er det berre å sette den inn i kjøleskapet ei stund, så er den klar til bruk igjen. Det kjekkaste med pepperkaker er å prege dei, ikkje kun forme dei. Slik får kan ein få fram fleire detaljar. Vanleg vis pyntar ikkje vi pepperkaker, berre eit hus lille julafta, som vi knuser på nyttårsafta.

Oppsummering og vurdering


Sidan eg no har prøvd meg på 2 ulike oppskrifter, har eg funne min favoritt. Dei lefsene som vart laga med kefir haldt fasongen mykje betre enn dei som vart laga med egg. Ein kan kanskje tenkje seg at lefsene med egg i var mindre elastiske, grunna stivelsen i eggekvita. Difor vil desse trekke seg saman under utkjevling og baking i omnen. Ein anna grunn til at desse ikkje vart like vellykka kan være at vi nytta for lang tid på utbakinga, slik at deiga vart seigare. Smaken var like god i begge produkta, men lefsene med egg vart litt tjukkare sidan dei trakk seg saman under steiking. Dei usmurte lefsa vert lagra i vinterstua mi, sidan det der er tørt og kjølig. Dette kan vere med på å konservere lefsene betre, då dei ikkje er utsette for fukt og varme. Fukt og varme er noko som kan danne eit levedyktig miljø for mugg. 

Pepperkaka er og ein del av arbeidskravet. Eg valte å prege pepperkakene, fordi eg tykkjer dei er så gode i seg sjølve at glasur å pynt ikkje er naudsynt. Alt i alt var prosessen og resultatet av pepperkakebakinga svært vellykka, og eg ville ikkje gjort noko annleis. Eg trur resultatet vart så vellykka fordi eg fulgte oppskrifta nøysamt. Pepperkakene vert oppbevart i ei kakeboks, då dei ikkje toler lys og fukt. Lys og fukt vil danne eit godt miljø for mugg, noko som øydelegg kakene.


Heilt til slutt vil eg gjerne takke den gode venninda mi Monica som kom med kunnskap, oppskrifter, klede samt baka saman med meg og jentene mine. No får eg berre håpe at jentene minne ikkje får tak i baksten før levering.

Kjelder:

Bjørnstad, Å (2005) Korn fra steinalder til genalderen. Landbrukforlaget, Oslo


Brunstad, S, & Pettersen, J,R  (2007) Den gamle Sunnmørsjula,Vindforlag, Ålesund

Nordjore B, (2014) Lefseboka oppskrifter frå heile Norge, Bakeverkstaden

søndag 30. oktober 2016

Slakting og lam og konservering av Saudehaud

Vi på matkultur vart laurdag 22 okt inviterte på besøk hos Eli og Nils Romestrand, i Barstavika. I dag var det slaktveke, og vi fikk være med på å slakte 3 lam. Eg vil i dette innlegget skrive litt om slaktingsprosessen og kva ein kan lage av blodet til lamma, etterpå skriv eg om mitt valgte konserveringsprodukt som er tørrsalting og tørking av saudehaud.
Slakta blir hengt opp. Foto:Anne-Mette Gundersen
                                                                         
Røre i blodet for å unngå koagulering.




Rett etter att slaktinga, blir blodet tappa


Tidlegare har det våre ein tradisjon å slå dyra i svime, men no skyt dei dyra. Litt krampe hadde lamma, ein mann måtte holdt dyret. Umiddelbart etter skuddet skar slaktaren over pulsåra og gardskona  stod klar og samla blodet opp i eit målebeger, her var det viktig å røre heile tida, so blodet ikkje skulle koagulere (klumpe seg). Blodet som blir tappa under slakta skulle stå kjøleg med salt på.  Saltet har ein konserverande effekt på maten. Når dette hadde fått stått i to dagar, kunne det lagast både blodpølse, blodpudding eller som vi fekk servert seinare på dagen blodpannekaker. Blodmat blei laga på dei fleste gardane, dette er ferskmat som vart nytta kort tid etter slaktet. Det var vanleg å slakte på hausten, det kjølige været var godt for å få tørke maten. Det er godt kjendt att mikroorganismer ikkje trivast so godt når det er kjøligare i været.

Eg fekk være med på å flå lammet.





Det var vanleg å bruke heile dyret. Tarmane fikk barna ansvaret for å skylle i bekken/elva. Desse skulle en seinare bruke til pølser (mårpølser). 

Etter att slaktinga og tappinga av blod var ferdig, starta vi på å flå av skinnet. Her brukte vi kniv og knyttnevar for å ikkje skade kjøttet. Eg fekk prøve meg, og fant til slutt ein teknikk som fungerte. Med naglen på tommel og ein knytta neve. Fikk ein del fett på hendene etterkvart som fungerte som fuktigheitskrem.

 Når vi laga mårpølse, kverna vi opp kjøttet i ei kvern, på gardane var det vanleg att  barna fekk  holde på plass tarmane i det kjøttet blir sprøyta inn i tarmane fra kverna. Dette var ei viktig oppgåve, og ein kunne ikkje fylle på med for mykje kjøtt for då sprakk tarmane. Dersom ein tilsette meir fett, fekk ein ei mjukare pølse, enn dersom ein brukte mest kjøtt. 

Mårpølse blir laga av kverna kjøtt og tarmar.
Ribbene og låra til dyra vart helst salta, her er det mange metoder, vi konsentrerte oss om tørrsalting i dag. Vi gnidde inn og metta alle hulrom godt med finsalt, etterpå helte vi på med grovsalt, slik att alt kjøttet var dekka med salt og ikkje var i kontakt med luft eller saltkaret Vi fekk være med på å partere (dele opp eit dyr), bogen kunne ein kjenne kor ein skulle skjære ved att ein bevega på framfoten til slaktet. Vi pakka enkeltdelane inn i aluminiumsfolie og skreiv navn på delane. Bogane, indre/ytrefileten, og slagsida (svongane) vart tekne vare på gjennom frysing av produketet. Når ein fryser eit produkt bind ein det frie vatnet og det vil holde seg lengre(Olsen,2007:289).


Vi fekk servert blodpannekaker, desse smakte utsøkt med sirup på. Det var ikkje so mange som var so veldig begeistra for å spise blodmat so eg fekk med meg rester heim. Prøvde meg på att det var godispannekaker, men vart gjennomskua. Jentene fikk med seg blodnavnet og ville ikkje smake. Men mormor likte dei veldig godt.
Blodpannekaker foto:Anne-Mette Gundersen

Oppskrift på blodpannekaker etter Christensen,(1964):

0.5 l blod
0.5 dl finhakka nyretalg
2.5 ss rugmjøl
1.5 ss sukker(evn sirup)
1 (liten) ts salt
0.5 ts nellik
2 ss smult til å steike i.

bland alt det tørre, å spe på med silt blod. Steik som almennelige pannekaker, men med svak varme. 

Etter att vi hadde spist blodpannekaker fekk vi smake på heimelaga spekemor og saudehaud.
Saudehaud som ligg i rennande vatn, foto:Anne-Mette Gundersen
Eg fekk med meg to halve saudehaud heim, desse la eg i ein balje i vasken og lot vatnet renne. Dei fekk ligge slik i to dagar (skifta alt vatnet etter behov) Når ein skyt dyret samlar det seg meir blod inne i haudet enn om ein hadde slått dei i svime først. Etter to dagar i rennande vatten, var eg klar til neste steg i prossesen. Tørrsaltinga;

Saltinga, foto:Anne-Mette Gundersen
Mikroorganismar kan kun formeire seg i fritt vatn, alt kjøtt inneheld vatn. Når ein bruker salt i kjøttet binder vannmolekyla seg til saltet og mikroorganisma vil ikkje klare å formeire seg. Saltinga gjer slik att vatnet trekker seg ut fra cellene i ein prosess som vi kallar osmose, medan saltet går i motsatt retning, og gir smak til kjøttet. Det å salte er ein konserveringsteknikk. Eg har sett oppskrifter på saudehaud der hauda kan ligge i salt heilt fram til dei skal nyttast. Men i frykt for å grønnsalte kjøttet valgde eg å kun la kjøttet ligge i 5 dagar.

Saltet eg brukte rundt til å gni inn i kjøttet var vakuumsalt, som har stort innhold av natriumklorid(NaCl) og er av det reinaste saltet vi har. Andre typen salt eg brukte var grovsalt, som kan innholde tungmetaller som t.d kobber som kan føre til harskning(Olsen 2007:221,287). Når vi snakker om harskning av kjøtt, har kjøttet tatt til seg smak og lukt, gjennom feittet har det tatt til seg oksygen.  Dette skjer når det reagerer med luft og lys. Eg valgde derfor å la saudehaude være heilt dekka av salt i saltkaret, og la eit klede over saltkaret etterpå.

Eg kvalitessjekkar kjøttet.
Her hengast saudehauda opp til tørking.

Når eg tok opp saudehauda fra saltkaret, hadde det danna seg ein saltlake nederst i baljen. Eg lukta på kjøttet, det lukta slik som eg hadde håpa, so eg stoler på att prosessen var velykka. No er det tørking i 4 veker(Men dei kan henge oppe i 2-3 mnd.). Eg har hengt opp saudehauda på boda mi(utvendig bod) og sidan vi no har regn har eg satt på ei vifte som skal være til hjelp sidan det ikkje bles so mykje inne på boda.
Skal kontrollere kjøttet med jamne mellomrom på å skrive litt om korleis det går her på bloggen.


Når saudehauda har fått hengt til tørk og er tørre, må dei vatnast ut for å kvitte seg med saltsmaken før dei skal dampast og serverast. Server gjerne med rabbestappe(ein mild variant, sidan smaken på saudehaud kan være litt sterk) mandelpotet, rødkål og surkål.

Oppskrift på "saudehaud" etter Eli og Nils Martin Romestrand

Hodet av sau/lam flåes og kløyves.Hjerne, blod og øyeeple fjernes(kjøtt og fett rundt øye beholdes).Deretter:
Vi fekk servert saudehaud på samlinga, av Eli og Nils
  1.  Ett døgn i rennande kladt vann
  2. To døgn i grovsalt
  3. Skyllast og hengast opp i minst 4 uker, gjerne 2-3 måneder
Før tilberedning:
  1. Vannest ut over natta,skift vann et par ganger
  2. Dampes i ca.3 timer 
Det eg har lært av prossesen av slakting og fram til det konserverte produktet av tørrsalting og tørking av saudehaud er att ein må vite litt om kva som kan gå gale før ein setter i gang med prossesen. Eg har lest meg opp om bruken av salt som konserveringsteknikk og håper att eg har gjort mitt for att eg skal få eit godt sluttprodukt. Det flotte tørkeværet hadde vi i forkant av slaktinga, eg håper att vifta som eg har hengt opp skal hjelpe til å få tørke kjøttet no når væromslaget har gjort slik att det har blitt regn og mildare tempratur ute.

Kjelder:
Christensen,D(1964).Husstell:for framandsskoler og folkehøgskoler.Aschenhoug 
Olsen,B.E.(2007) råstoff og produksjon resturant og matfag vg1, faktabokforlaget,Bergen 
Rognehaug,O.R.(1994)Råvare produksjon og konservering-hotell og næringsmiddelfag.Universitetsforlaget,Oslo 
Romstrand, E og N.M. munnlege kilder 22 okt 2016
Riddervold,A.(1996) fra tradisjon til vitenskap, Teknologisk forlag(ugitt MKK 101-1-2016-H Høgskulen i Volda)
Riddervold,A.,Berg,P.(2004) Spekemat,Teknologisk forlag
(ugitt MKK 101-1-2016-H Høgskulen i Volda)

lørdag 1. oktober 2016

Bakstekjerringane vitjar Haugaleite




Haualeite  foto: Anne-Mette Gundersen

Søndag var det igjen tid for å åpne dørene i småhusa på Haualeite. Ein varm septemberdag der sola glimta til og skapte ei nydleg ramme rundt arrangementet, som vi på matkulturstudiet hadde under forskningsdagane. Målet for dagen var å belyse gamle tradisjonar for konservering og tilberedning av mat. 

Min gruppe skulle lage flatbrød. I forkant av dagen vart vi einige om å fordele oppgåvene oss i mellom. Vi leita fram det vi kunne finne i pensum og bøker vi hadde flatbrødbaking, også eldrenslektningar vart også utspurde i forbindelse med jakta på det gode flatbrødet. 


"Huset vårt" her vart det laga smør og flatbrød
Vi lagde plakatar og informasjonshefter, plakatane hengde vi opp på døra/veggen, slik at dei som stod i kø kunne lese. Det vart utdelt hefter til dei som ville ha det, og desse låg også framme. Vi kledde oss ut slik vi trudde bakstekjerringane kanskje såg ut i gamle dager, og gjorde oss klar for å ta imot forventningsfulle store og små. Det var ein jamn staum av folk innom heile dagen og mange ville prøve seg å på flatbrødbaking.
Vi brukte ein norgesring til å trykke ut passe emner.











Vi hadde hatt ei samling om kortreist gjestebod på skulen, der vitja ho Christin Løkke Hagen oss. Ho fortalte om sitt prosjekt på sin skule som vært kalla Kortreist gjestebod. Løkke Hagen utfordra oss til å lage vår eigen vri på oppskrifter, samt å tenke på atmosfære, korleis vi kan skape ein  triveleg plass å være, innpakning og emballasje var også ein ting som vi fekk lov å prøve og eksperimenter litt med. Etter å ha prøvd ut ulike flatbrød oppskrifter, falt valet våra på to oppskrifter. Ei fin oppskrift, der vi tilsette rosmarin og havsalt inspirert av Løkke Hagen. Den andre var ei grov oppskrift, av havremjøl som var Petra si. (Møre og Romsdals bygdekvinnelag) 

Oppskrifter vi brukte:
Utbaking av ulike typer flatbrød
Utbaking av flatbrød.



Fint flatbrød med rosmarin og havsalt:


  •  2,5 desiliter vatn
  • 125 gram havremjøl
  • 125 gram sammalt kveite fin
  • 125 gram kveitemjøl
  • Litt salt
  • Salt og evt. urtekrydder til topping


Framgongsmåte:

1. Bland mjølsortane og salt ha deretter i vatn. Elt deiga for hand. Ikkje elt deiga for mykje, då kan den bli seig og vanskeleg å kjevle. Spar gjerne litt på kveitemjølet så deigen ikkje blir for fast.
 
 2. Del i emne på ca 100 g kvar. Dekk til emna som ikkje er i bruk. Kjevle så tynt som mogeleg, gjerne med ei rutete kjevle. 3. Dryss på havsalt/flaksalt og urter og kjevle dei forsiktig inn i flatbrødet.

4. Bruk ein lang bakstepinne og legg halve lefsa over pinnen og før lefsa over på takka. Steik lefsa godt på begge sider på varm takke, 7-8 (av ni moglege).
Flatbrødet skal krølle seg i kantane, tynt og sprøtt.

5. Avkjøl på rist.


Her blir det kontrollert at flatbrødet er tynt nokk.



Petra sitt flatbrød:
Flatbrødet til Petra i flatbrødtina


  • 1 kg med havremjøl
  • ca 1 liter vatn
  • byggmjøl til utbaking

Framgangsmåte: bland havremjøl og vatn og kna godt.
kjevl ut leivar og steik på takke ved middels varme
Litt om Petra:
Petra var enke, og ei bakstekjerring. Ho og svigermora hennar reiste rundt å baka flatbrød, leser og anna bakast på fleire gardar. Det var vanleg å bake etter at slakta var ferdig, før kulda slo til for fullt. 150-200 leivar på ein dag var vanleg for ho Petra, ho laga deiga sjølv for å få ho nett slik ho ynskte.(S.Lindset, Tresfjord Bygdekvinnelag, More og Romsdal bygdekvinnelag s.148-149 2004) 

I gamle dager vart flatbrød sett på som det nasjonale brødet. Vanlegvis bakte dei flatbrød 2 gongar i året. Kvinner som skulle bli godt gifte måtte meistre denne bakinga. Men var ein dyktig i flatbrødbaking, fekk ein alltids jobb. Ei flinke bakstekjerring kunne klare opp i mot 40 leiver i timen. Fordelen med dette brødet er at ein ikkje treng noko spesiellform for oppbevaring. Eit flatbrød held seg gjerne lengre en kva mjølet gjer. Under steiking er greit å dreie leiven rundt på takka, for ein jamn og jylen farge på brødet. Kjevla skulle helst være rilla for då får den betre tak på deiga. Det vart lagt ei plate opp på leivane for å tynge dei ned etter steiking, slik dei ikkje skulle ta so mykje plass. (Rørstad,S. s.9-11,Oslo 1979)

 
Det var mange innom "huset vårt" for å prøve å lage flatbrød. Vi var kun tre på gruppa med tre bakestasjonar, det var til tider lange køer for å prøve ut flatbrødbaking. I ettertid ser eg at vi kunne vore fire på gruppa, slik at vi kunne fordelt oppgåvene betre. Vi hadde siliconbakeunder lag, desse gjorde det vanskeleg å bake ut tynt nok deiga, den trekte seg saman pga underlaget. Ut over dagen merka vi at deiga vart seigare å bake ut, som gjorde det ekstra vanskeleg. 
Martine bakar ut ein leiv med rosmarin og havsalt

Sidan mange leste informasjonen før dei kom inn til bakestasjonane fekk vi mange gode spørsmål, som: kvifor brukte vi takke, kvifor er det riller på kjevla, kvifor skal flatbrødet være så tynn, m.m.

Det var veldig givande å informere om flatbrødet, og ikkje minst sjå den store bakegleda spesielt blant barna, dei viste stolt fram det dei hadde laga og var veldig fornøgd med resultatet. Det kjekkast med heile dagen var å sjå gleda og stoltheita til ungane når dei fekk flatbrødet ferdig nedkjølt i ein papirpose. 

Det var mykje arbeid å rydde opp etter oss, sidan vi brukte so mykje mjøl i utbakinga. Det vart kosta vekk mykje mjøl under steikinga, mesteparten av dette havna på golvet.   
Bakstekjerringane foto:Ida Mari Mork

 

Dersom vi skulle gjere dette ein gong til ville eg at vi skulle være ein person til på gruppa, spesielt i gjenomføringsdelen. Det såg ut som dei besøkande syntest det var givande og lærerikt å komme innom vår bakestasjon.







Kjelder:

Flatbrød. (s.a.). I: Wikipedia. Henta 14. September 2016 frå: https://no.wikipedia.org/wiki/Flatbr%C3%B8d

Lindset,S.(2004)Tresfjord bydekvinnelag henta fra boka: Møre og Romsdalsbygdekvinnelag,Den gode smaken, om bygdekvinner, mat og matkultur frå Møre og Romsdal s.148-149  Tangen, Abrakadabra forlag

Løkken Hagen,C. Kortreist gjestebud,  http://www.kortreistgjestebud.no/index.php/gjestebudene

Rørstad, S. (1979). Flatbrød - Lefsebaking, s.9-12, Oslo, LANDBRUKSFORLAGET

 http://www.nb.no/nbsok/nb/4e2bf9b4baf1326dee0ec36dc3e7966d?index=)